Tips en Trucs voor Natpakduikers

Tips en Trucs voor natpak-duikers

Duiken, vrij als een visje door het water glijden, gewichtloos als een astronaut in de ruimte. Heel veel  recreatieve sportduikers zijn verknocht aan hun wetsuit, hun nat duikpak. Pijnlijk wordt het vaak als de watertemperatuur onder de 10°  komt of nog lager, zoals nu: 4° in het Zilvermeer te Mol.

Ook ik ben een fervente natpak-duiker en in de  bijna 40 jaar dat ik de duiksport beoefen heb ik heel wat tips gekregen en trucs geleerd om je beter te beschermen tegen de afkoeling.  Als verantwoordelijke van duikcentrum Atlantis aan het Zilvermeer in Mol zie ik natuurlijk ook wel e.e.a.

 Hier een niet beperkende en zeker niet volledige opsomming. Het zijn allemaal zaken die zeer weinig of niets kosten maar een wereld van verschil maken! Bij een aantal kunnen ook droogpak-duikers comfort halen!

Misschien ken jij nog andere tips of trucs: mail ze me even op info@atlantis-vzw.be

Duiktijd en voorbereiding

Realiseer je voor je duik waar je mee bezig bent!

Algemeen

Water geleidt warmte ongeveer 30 keer beter dan lucht. Tussen ons duikpak en het omringende water zit (spijtig EN gelukkig) water. Enkel het duikpak met zijn gasbellen gevangen in neopreen isoleren ons van dat 4°  koud water. Als vuistregel kan je stellen dat de duiktijd in water onder de 10° meer als de helft of minder is dan in water van 15° of meer!

Spreek voor de duik met je buddy af dat bij het aanvoelen van koude het
koude–teken geeft en dat jullie gaan terugkeren naar de vertrekplaats of de kant. Denk er vooral aan dat de tijd hiervoor vaak even lang of langer is als de tijd dat je al dook tot op het ogenblik van “kou-krijgen”..

Briefing

• Houdt je briefing zeker vóór je in t water staat!
• Ga je te water met je buddy dan moet alles in een vloeiende snelle beweging doorgaan, geen getreuzel! Ik zie vaak buddyparen 10 minuten of langer tot aan hun middel in het water nog staan te “briefen”.
• Denk aan je lichamelijke “opbouw” en misschien nog meer aan die van je buddy!  Een gemiddelde mens heeft een lichaamsoppervlakte van +-1.75 m2. Een “magere” duiker (bijv 60kg) verliest vrijwel evenveel warmte als een “dikkere”(bijv 100kg) dit gezien de lichaamsoppervlakte niet erg veel uitmaakt. De “dikkere” duiker heeft echter 40% meer buffer op temperatuur! Hetgeen natuurlijk geen reden is om je BMI naar 35 te laten stijgen! Bij kinderen die duiken is dit een van de hoofdredenen om de duiktijd aan te passen aan de watertemperatuur.[1]
•  Schakel tijdens de duik zoveel mogelijk overbodige bewegingen en zorgen uit: duik steeds met een buddy line: je moet minder omkijken naar je buddy,fysisch  minder waterinstroom, psychisch geen angst elkaar te verliezen: beiden energie-bespaarders!
• Drink nooit alcohol voor de duik![2]
• Zorg dat je steeds een noodplan hebt, voor alles !  What if?......Ik zie en hoor heel vaak op Atlantis duikers die ervan overtuigd zijn dat “het” nooit met hun zal gebeuren. Ik zag spijtig genoeg vaak anders…..Vaak loopt het goed af, 4 tot 5 x per jaar moeten we hulp inroepen..Duiken is een super veilige sport als je de regels kent en ze opvolgt : waar heb ik dat nog gehoord?
• Sta open voor verandering, kijk rond voor en na de duik, luister, probeer.  Evalueer  jezelf en nog beter met je buddy elke duik: waar had ik een probleem mee? Waar moet ik op letten? Wat kan beter? Hoe doet hij,zij het? Uit veel kleine zaken kunnen grootse ideeën ontstaan, maar je moet die kleine zaken dan wel zien en ze in een context brengen!

Duikpak

Zorg dat je nat duikpak als “gegoten” zit!  

Dikte

Uiteraard is de dikte belangrijk : meer luchtbellen is meer isolatie, maar veel belangrijker is de pasvorm; hoe elastischer het materiaal is hoe beter! De duikpakken gebruikt in Frankrijk voor de onderwaterjacht zijn mooie voorbeelden hiervan. Spijtig genoeg zijn veel natte duikpakken uit stug en stijf materiaal!Pas ook op met “oude” duikpakken: de neopreen verstijft, de gasbellen worden stilaan kleiner…

Pasvorm

Zorg zeker dat je duikpak niet beschadigd is: scheuren, seals die stuk zijn een catastrofe die na 5 minuten duik hun tol al eisen.

Behandeling

Door de lichaamstemperatuur van het slachtoffer te laten stijgen.

Niet doen

• Niet wrijven of masseren, en zeker niet met sneeuw.
• Geen alcohol geven (alcohol veroorzaakt een vaatverwijding in de huid en in de ledematen en leidt tot een warmer aanvoelende huid maar een lagere kerntemperatuur.)

Wel doen

• Medische hulp inschakelen: 112.
• Wanneer doe je dit? Bij een symptoom van onvoldoende doorbloeding. Hiervoor kan je als leek eenvoudig met je nagel even op een nagel van de onderkoelde duwen (niet op het nagelbed!). De nagel wordt dan wit op die plaats. Kleurt hij meteen terug dan is er minder kans op slechte of gestagneerde doorbloeding. Dit kan je doen op vinger- en op de teennagel. Doe die test om de paar minuten! Probeer maar eens bij jezelf en zie het verschil bij warme of verkleumde handen.
• Het slachtoffer naar binnen brengen, uit weer en wind, afdrogen en verdere afkoeling voorkomen door dekens en/of jassen en wat er verder bij de hand is.
• Lichaamswarmte delen met het slachtoffer. (Gebruik bijvoorbeeld een slaapzak. Het is echter niet zinvol twee onderkoelde mensen samen in een slaapzak te stoppen).
• Het slachtoffer warme dranken geven indien bij bewustzijn. Rillen kost veel energie die moet worden aangevuld. Energierijke suikerhoudende dranken of voeding geven als het slachtoffer die tot zich kan nemen. Een bewusteloze nooit drinken geven of voedsel in de mond proberen te stoppen.
• Het slachtoffer in de gaten houden en indien nodig reanimatie toepassen. Alleszins alles in gereedheid brengen…
• Een snelle manier, zelfs de snelste, om iemand op te warmen is hem of haar in een bad met lauwwarm water te leggen - normale lichaamstemperatuur of iets daarboven. Dit kan echter bij ernstige onderkoeling wel eens door perifere vaatverwijding en tot shock leiden. Als het slachtoffer stabiel is en medische hulp snel bereikbaar is dit niet de behandeling van eerste keus voor de EHBO-er. Is geen medische hulp te verwachten dan ligt dit anders. Bij mensen die nog rillen en mensen die nog goed aanspreekbaar zijn is dit wel een goede keus. Indien mogelijk de romp eerst opwarmen en de ledematen nog niet. Dit heeft het voordeel dat het lichaam de bloedvaten naar de ledematen zelf kan gaan openzetten op het moment dat het daar aan toe is, met minder gevaar voor shock dan bij plaatsing in een warm bad met niet alleen de romp maar ook met de armen en benen.
• Laat het slachtoffer nooit alleen!
• Onderkoeling zorgt er o.a. voor dat het hart zeer "prikkelbaar" wordt. De onderkoeling kan ventrikel-fibrilleren (onsamenhangend kloppen) van het hart tot gevolg hebben, waardoor het bloed niet (genoeg) rondgepompt wordt. Dit is door een EHBO-er niet te beïnvloeden anders dan door de kans erop te verkleinen door het slachtoffer op te warmen. Als het optreedt is defibrillatie nodig.[3]
• Plooien en vouwen zijn uit den boze, niet enkel voor squeeze!
• Warme onderkleding bij een nat pak? Het kan! Neem een wollen trui zonder kraag, stop hem bij de kookwas en hij zal krimpen en vervilten. Als je hem aantrekt moet hij zo passend zitten dat er geen vouwen zijn. Doe hier je natpak over aan. Wol bestaat uit erg veel 20-40 micron dunne vezels die zelf geen water opnemen. Je vervilte trui zal nat worden bij het begin van je duik, maar het water staat er stil in en neemt je lichaamstemperatuur aan. De +-5mm  wollen laag  is een heel goede temperatuurisolator. Denk er wel aan iets meer lood te gebruiken, vooral voor bij het begin van je duik.

Hoofdbescherming

Duiken zonder hoofdkap is in elk seizoen , in elk water wat minder dan 30° is ongezond: je hersenen koelen erg snel af!

Een handig en goedkoop hulpmiddel om je hoofd tijdens het duiken warmer te houden is de “ouderwetse “ badmuts. Een goed passende badmuts houdt je hoofd zelfs droog tijdens je duik! Je mag ze natuurlijk niet over je oren zetten!!

Door het relatief warm houden van je hoofd heeft je lichaam meer mogelijkheden om je lichaamsuiteinden “warm” te houden: dus minder vlug koude voeten of vingers!

Handbescherming

Bij snelle afkoeling stuurt je lichaam automatisch meer  bloed ter bescherming naar je hersenen en hartstreek. Tenen en vingers worden spaarzaam behandeld. Vandaar dat we daar het meest last hebben van de koude.

Duikwanten (slechts een duim of een duim en een vinger) zijn warmer dan vijfvingerige handschoenen, gewoon omdat de contactoppervlakte met het omringende water kleiner is en er dus minder warmte verloren gaat.

Een eenvoudig en goedkoop hulpmiddel is het dragen onder je duikhandschoenen van goed passende handschoenen die men draagt om af te wassen bijvoorbeeld. Zij zorgen er ook weer voordat je handen vrijwel droog blijven onder water. Zorg er wel voor dat ze niet te vast zitten: je bloeddoorstroming zou kunnen belemmerd worden met nog grotere koude tot gevolg.

Je kan ook extra grote handschoenen aanschaffen en er wollen handschoenen onder dragen : de wolvezels houden het water “vast” en er is minder waterstroom dus minder afkoeling.

Voetbescherming

Ook hier geldt het bloed doorstroming probleem van de handen. Je hebt keuze uit een aantal middelen uit de oude trukkendoos:

• Neem een paar wollen sokken en steek ze bij de kookwas. Ze zullen heel passend rond je voet zitten en het koude water “vasthouden” en  warmer houden.
• Neem  een paar zo dun mogelijke “wegwerp” boodschaptassen in plastic. Steek je voeten erin voor je je wetsuit aantrekt. Er zal weinig koud water aan je voeten komen!

Ademautomaat

Monteer een klein rubber plaatje (vroeger was dit te koop, je kan het ook zelf snijden van een stuk neopreen (ovaal  +-80mm x50mm, gat diam luchtpijp mondstuk erin) en schuif dit over het mondstuk zodat als je dat mondstuk  in je mond steekt, je lippen beschermd worden door een “plaatje” tegen de koude waterstroom. Lippen zijn zeer gevoelig; deze kleine bescherming doet wonderen!

Je kan het natuurlijk ook persoonlijk maken zodat het bijna je volledige blote delen van je gezicht bedekt.

Mark Van Baelen

2*Instructeur

Verantwoordelijke duikcentrum Atlantis Mol

Bijlages:

1.Onderkoeling of hypothermie is een toestand waarbij de centrale lichaamstemperatuur (de hoogste temperatuur midden in de romp) van een persoon zover is gedaald dat de normale stofwisseling  in gevaar komt. De lichaamstemperatuur varieert bij normale gezonde mensen tussen ongeveer 37,5 (soms hoger bij inspanning) tot 35,5 graden Celsius, of nog wel eens wat lager, vroeg in de morgen tijdens de slaap. Onderkoeling begint als de lichaamstemperatuur zakt tot onder de 35°C. Als de lichaamstemperatuur onder de 32°C zakt, wordt de situatie kritiek en kan uiteindelijk dodelijk verlopen. Lichaamstemperaturen onder de 27°C zijn zonder medisch ingrijpen bijna altijd dodelijk, hoewel er gevallen bekend zijn waarbij een lichaamstemperatuur van 14°C werd overleefd.

3. Twee soorten onderkoeling :acute en chronische. Acute onderkoeling is het gevaarlijkste; de lichaamstemperatuur zakt snel, vaak binnen seconden of minuten als een slachtoffer door het ijs (van een bevroren meer) zakt. Dit geldt ook voor de duiksport bij een slecht wetsuit. Chronische onderkoeling vindt plaats als het lichaam over langere tijd onderkoeld raakt. Iemand die te water raakt in ijskoud water zal in het algemeen binnen enkele minuten te koud zijn om zelf nog actief te kunnen zwemmen of zijn apparatuur te bedienen (inflator,gesp loodgordel….). De symptomen van onderkoeling:

• Rillen: alleen in het begin. Bij ernstige onderkoeling (meer dan een paar graden) rilt het slachtoffer niet meer.
• Droge huid: niet bij onderkoelde slachtoffers die uit het water zijn gehaald, uiteraard.
• Sloomheid en sufheid
• Een trage hartslag en een langzame ademhaling (haha, zuinig luchtverbruik, kans op decompressie symptomen,..)
• Slaperigheid: soms aangezien voor dronkenschap - kan zich ontwikkelen tot een coma.

[1] BMI:  = het lichaamsgewicht (in kg) gedeeld door de lichaamslengte (in m) in het kwadraat.

Een voorbeeld voor een vrouw van 76 kg die 1,63 m groot is:

BMI = 76 kg
____________ = 28,6
1,63 x 1,63

[2] Behandeling

Door de lichaamstemperatuur van het slachtoffer te laten stijgen.

Niet doen:

Niet wrijven of masseren, en zeker niet met sneeuw.

Geen alcohol geven (alcohol veroorzaakt een vaatverwijding in de huid en in de ledematen en leidt tot een warmer aanvoelende huid maar een lagere kerntemperatuur.)

Wel doen:

Medische hulp inschakelen :112. Wanneer doe je dit? Bij een symptoom van onvoldoende doorbloeding. Hiervoor kan je als leek eenvoudig met je nagel even op een nagel van de onderkoelde duwen (niet op het nagelbed!) .De nagel wordt dan wit op die plaats. Kleurt hij meteen terug dan is er minder kans op slechte of gestagneerde doorbloeding. Dit kan je doen op vinger- en op de teennagel. Doe die test om de paar minuten! Probeer maar eens bij jezelf en zie het verschil bij warme of verkleumde handen.

Het slachtoffer naar binnen brengen, uit weer en wind, afdrogen en verdere afkoeling voorkomen door dekens en/of jassen en wat er verder bij de hand is.

Lichaamswarmte delen met het slachtoffer. (Gebruik bijvoorbeeld een slaapzak. Het is echter niet zinvol twee onderkoelde mensen samen in een slaapzak te stoppen).

Het slachtoffer warme dranken geven indien bij bewustzijn. Rillen kost veel energie die moet worden aangevuld. Energierijke suikerhoudende dranken of voeding geven als het slachtoffer die tot zich kan nemen. Een bewusteloze nooit drinken geven of voedsel in de mond proberen te stoppen.

Het slachtoffer in de gaten houden en indien nodig reanimatie toepassen. Alleszins alles in gereedheid brengen…

Een snelle manier, zelfs de snelste, om iemand op te warmen is hem of haar in een bad met lauwwarm water te leggen - normale lichaamstemperatuur of iets daarboven. Dit kan echter bij ernstige onderkoeling wel eens door perifere vaatverwijding en tot shock leiden. Als het slachtoffer stabiel is en medische hulp snel bereikbaar is dit niet de behandeling van eerste keus voor de EHBO-er. Is geen medische hulp te verwachten dan ligt dit anders. Bij mensen die nog rillen en mensen die nog goed aanspreekbaar zijn is dit wel een goede keus. Indien mogelijk de romp eerst opwarmen en de ledematen nog niet. Dit heeft het voordeel dat het lichaam de bloedvaten naar de ledematen zelf kan gaan openzetten op het moment dat het daar aan toe is, met minder gevaar voor shock dan bij plaatsing in een warm bad met niet alleen de romp maar ook met de armen en benen.

Laat het slachtoffer nooit alleen!

Onderkoeling zorgt er o.a. voor dat het hart zeer "prikkelbaar" wordt. De onderkoeling kan ventrikel-fibrilleren (onsamenhangend kloppen) van het hart tot gevolg hebben, waardoor het bloed niet (genoeg) rondgepompt wordt. Dit is door een EHBO-er niet te beïnvloeden anders dan door de kans erop te verkleinen door het slachtoffer op te warmen. Als het optreedt is defibrillatie nodig.

[3] Overleven door onderkoeling :Door onderkoeling is het soms mogelijk om verdrinking in zeer koud water te overleven. Het slachtoffer verliest het bewustzijn en de hartslag (bloedsomloop) stopt. Het slachtoffer lijkt klinisch dood. Door de kou van het water raken de hersenen echter nog niet zo snel onherroepelijk beschadigd als bij normale temperatuur, vooral bij kleine kinderen die door hun relatief grote lichaamsoppervlak veel sneller afkoelen dan volwassenen. Alle andere organen kunnen een langere periode van circulatiestilstand allemaal beter overleven dan de hersenen. In sommige gevallen is het nog mogelijk gebleken dergelijke slachtoffers te reanimeren. Daarom wordt er bij levenloze en tevens onderkoelde slachtoffers wel eens gezegd "Iemand is pas dood als hij warm is en (nog steeds) dood".